Activiteit: Meet de Hoge Raad

Foto: Mr. Online
Foto: Mr. Online

Al in het prille begin van mijn studie klonk de Hoge Raad als een soort magische plek, waar een klein clubje raadsheren de grootste knopen in de juridische wereld doorhakt. Een bezoek aan de Hoge Raad stond dan ook al geruime tijd op mijn bucketlist. Het bezoek aan de Hoge Raad van Criminal Intent vormt dan ook een goed excuus om dit puntje af te vinken.

We reizen af naar het centrum van Den Haag, onder de rook van het Binnenhof. Op steenworp afstand van het Centraal Station pronken zes grote bronzen beelden van gezaghebbende juristen uit vervlogen tijden. Dat laatste wordt kracht bijgezet, omdat de beelden inmiddels groen geoxideerd zijn. De beelden verraden een eeuwenoude rechtstraditie van ’s lands belangrijkste arresten, die vandaag de dag in dat fonkelnieuwe gebouw worden gewezen.

Eenmaal binnen worden we vriendelijk ontvangen door Hans Storm, de griffier van de Hoge Raad. Hij begint zijn verhaal door te vertellen over de geschiedenis van het hoogste rechtscollege van ons land. Zo heeft de Hoge Raad tot 1988 gezeteld aan het Binnenhof, waarna het letterlijk plaats heeft moeten maken voor een uitbouw van de Tweede Kamer. De Hoge Raad is daarna drie keer verhuisd en uiteindelijk in dit nieuwe gebouw terechtgekomen.

Het gerechtsgebouw heeft overigens maar twee zittingszalen en in deze zalen wordt nauwelijks gepleit. Voor strafzaken bij de Hoge Raad geldt dat een schriftuur ingediend moet worden. Daarin staan alle middelen opgesomd die volgens de advocaat moeten leiden tot cassatie. Wanneer een advocaat dit enkel op zou lezen, voegt het vrij weinig toe en ook zijn schrifturen vaak complex, waardoor de inhoud er op schrift beter uit komt.

Het strafrecht domineert het privaatrecht en belastingrecht aanzienlijk qua hoeveelheid zaken. Respectievelijk zijn dat er ruim 5100 tegenover 500 en 900 uitspraken in de andere kamers. Nu geldt dat de Hoge Raad veel zaken verkort af kan doen via de artikelen 80a en 81 Wet RO, dus dat scheelt in de werklast aanzienlijk.

Dan spreekt een medewerker van het wetenschappelijk bureau van de Hoge Raad, Tim de Bont. Zijn werk bestaat uit het opzoeken van relevante jurisprudentie en aan de hand daarvan een concept op te stellen over hoe hij denkt dat het arrest eruit zou kunnen komen te zien. In tegenstelling tot de lagere rechtscolleges, is de griffier hier dus niet verantwoordelijk voor.

Ook raadsheer bij de Hoge Raad Matthias Borgers vertelt over de gang van zaken bij de Hoge Raad. Zo kijken alle raadsheren van de strafkamer van de Hoge Raad samen naar de belangrijke schrifturen. Er moet ten behoeve van de rechtszekerheid immers enige consistentie in de arresten van de Hoge Raad zitten. Borgers bespreekt ook het arrest over levenslange gevangenisstraf van 5 juli jongstleden. Dat was een enigszins controversieel arrest, omdat huidige tenuitvoerleggingspraktijk van de levenslange gevangenisstraf volgens de Hoge Raad onverenigbaar is met de eisen die art. 3 EVRM stelt. Volgens het huidige recht kan een levenslanggestrafte om gratie verzoeken en eventueel een kort geding aanspannen tegen de Staat. Maar daarbij is het uitgangspunt dat de gevangene het initiatief neemt en gratie is al sinds 1986 (op een terminaalzieke in 2009 na) niet meer verleend. De Hoge Raad vindt echter dat er een reële mogelijkheid tot herbeoordeling van de levenslange gevangenisstraf moet plaatsvinden, die tot verkorting of voorwaardelijke invrijheidsstelling kan leiden. Het uitgangspunt is dat deze herbeoordeling niet meer dan 25 jaar na oplegging van de straf plaatsvindt. Het voorgaande betekent overigens niet dat het volledig ten uitvoerleggen van een levenslange gevangenisstraf in strijd is met artikel 3 EVRM. Zonder het bestaan van de eerdergenoemde herbeoordelingsmogelijkheid is oplegging van de levenslange gevangenisstraf echter in strijd met artikel 3 EVRM. Dit roept de vraag op of lagere rechters de komende tijd nog wel verdachten kunnen veroordelen tot levenslang, nu die mogelijkheid er momenteel niet is. Bijvoorbeeld in de zaak tegen de moordbroers de komende week aanvangt. Bovendien ligt het arrest gevoelig omdat het huidige politieke klimaat niet staat te springen om een dergelijke versoepeling van de levenslange gevangenisstraf. De Hoge Raad heeft desondanks toch een lans gebroken voor de levenslanggestrafte en brengt daarmee de Nederlandse tenuitvoerleggingspraktijk meer op een lijn met de landen om ons heen. Deze casus onderstreept maar weer het lastige spanningsveld tussen de Hoge Raad en het Binnenhof.

Wij bedanken de mensen van de Hoge Raad, die ons zo hartelijk ontvangen hebben en deze dag voor ons mogelijk hebben gemaakt. Wil jij ook mee naar dergelijke uitstapjes? Word dan ook lid van Strafrechtelijk Studievereniging Criminal Intent!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *